32019R1381

Gerðin varðar reglugerð 178/2002, almennar meginreglur um matvæli (Enska: General food law) og ýmsar reglugerðir sem eru settar með stoð í henni. Breytingartillagan er sett fram að frumkvæði framkvæmdastjórnarinnar.

Reglugerð 178/2002 kveður á um alhliða samræmdan lagaramma og setur ákveðnar meginreglur sem regluverk Sambandsins og aðildarríkjanna skal byggja á, þar sem áhættugreining gegnir meginhlutverki. Áhættugreining skiptist í þrjá meginþætti, þ.e. áhættumat, áhættustjórnun og áhættukynningu. Lögð er áhersla á að áhættumat og áhættustjórnun séu aðskilin.

Áhættumat er framkvæmt af Matvælaöryggisstofnun Evrópu (EFSA), sem starfar sjálfstætt og óháð framkvæmdastjórn ESB sem fer með áhættustjórnun.

Komið hefur fram gagnrýni á ofangreint fyrirkomulag, m.a. frá borgarasamtökum sem kallast European Citizens’ Initiative og hafa gagnrýnt málsmeðferð vegna leyfisveitinga fyrir varnarefni innan sambandsins, einkum á efninu glyfosat , en það er notað í miklu magni við landbúnað í Evrópu og víða um heim. Því er haldið fram að áhættumats ferlið sé ekki nægilega gagnsætt og bent á að EFSA notist við gögn sem lögð eru fram og kostuð af umsækjendum um leyfi fyrir notkun á efnum. Einnig hefur komið fram að stundum berist misvísandi upplýsingar frá EFSA og matvælaöryggisstofnunum einstakra ríkja.

Framkvæmdastjórnin hefur brugðist við þessari gagnrýni með ákveðnum tillögum um breytingar á almennu matvælareglugerðinni (178/2002). Breytingarnar taka til gagnsæis í vísindalegu mati, að vísindalegar rannsóknir sem EFSA leggur til grundvallar áhættumati séu óháðar og uppfylli gæðakröfur og um breytingar á stjórn EFSA. Ekki verður þó breyting á því að rannsóknir sem gerðar eru í tengslum við áhættumat séu framkvæmdar og kostaðar af umsækjendum. Það er mat framkvæmdastjórnarinnar og EFSA að eðlilegt sé að umsækjandi sýni fram á að efni sem sótt er um leyfi fyrir sé öruggt, en ekki að EFSA þurfi að sýna fram á að það sé ekki öruggt. Gerðar eru strangar kröfur til þessara rannsókna.
Megintilgangur þessara tillagna er að lagfæra almennu matvælareglugerðina með það að markmiði að:

• Efla og skýra reglur um gegnsæi, sérstaklega varðandi vísindarannsóknir sem EFSA styðst við í áhættumati.
• Tryggja áreiðanleika, hlutlægni og sjálfstæði rannsókna sem EFSA byggir á við áhættumat sérstaklega er varðar umsóknir um leyfisveitingar.
• Auka vísindasamvinnu ríkjanna og EFSA og þátttöku þeirra í starfi EFSA.
• Auka getu EFSA til að viðhalda vísindastarfi af háum gæðum og fá til sín vísindamenn í fremstu röð.
• Þróa alhliða og skilvirka áætlun um áhættukynningu, þar sem Framkvæmdastjórnin, ríkin og EFSA taka þátt í gegnum allt áhættugreiningarferlið

Breytingar er varða reglugerð 178/2002:

Í tillögunni eru lagðar fram breytingar á þeim greinum reglugerðar 178/2002 sem varða áhættukynningu í samræmi við það sem kemur fram hér að ofan.

Einnig eru lagðar fram tillögur um breytingar á stjórn EFSA. Samkvæmt núgildandi fyrirkomulagi er stjórnin skipuð 14 fulltrúum sem tilnefndir eru af þinginu og ráðinu skv. tillögum frá framkvæmdastjórninni.

Í breytingartillögunni er gert ráð fyrir að öll 28 ríki sambandsins tilnefni fulltrúa og varafulltrúa í stjórn stofnunarinnar.
Þessi breyting opnar meðal annars möguleika fyrir Ísland að tilnefna áheyrnarfulltrúa í stjórn EFSA.

Einnig eru gerðar breytingar á vísindanefnd EFSA (Scientific committee) og sérfræðinganefndum (Scientific panels), varðandi skipunartíma o.fl.

Lagðar eru til breytingar sem auka gegnsæi við áhættumat. Gert er gáð fyrir að umsóknir og fylgigögn þeirra, m.a. niðurstöður rannsókna verði gerð opinber. Þó er gert ráð fyrir að hægt verð að óska eftir ákveðin gögn verði undanþegin slíku. Það á við um gögn er varða mikilvæga viðskiptahagsmuni en sem ekki varða öryggi almennings.

Einnig er gert ráð fyrir að dagskrá funda og fundargerðir vísindanefnda og sérfræðinganefnda verði gerð opinber. Einnig álit nefndanna og öll gögn sem ekki hefur verið veitt undanþága fyrir.

Breytingar sem gerðar eru á reglugerð 178/2002 hafa áhrif á ýmsar aðrar reglugerðir sem byggja á almennu matvælareglugerðinni. Gera þarf breytingar á eftirfarandi gerðum:

- Tilskipun 2001/18/EB, um sleppingu eða dreifingu erfðabreyttra lífvera. Innleidd með reglugerð 728/2011.

- Reglugerð (EB) nr. 1829/2003, um erfðabreytt matvæli og fóður. Þessi gerð hefur ekki verið tekin inn í EES samninginn.

- Reglugerð (EB) nr. 1831/2003, um aukefni í fóðri. Innleidd með reglugerð 340/2001.

- Reglugerð (EB) nr. 2065/2003, um reykbragðefni. Innleidd með reglugerð 618/2008.

- Reglugerð (EB) nr. 1935/2004, um efni og hluti í snertingu við matvæli. Innleidd með reglugerð 398/2008.

- Reglugerð (EB) nr. 1331/2008,um sameiginlega málsmeðferð við leyfisveitingu fyrir aukefni, ensím og bragðefni í matvælum. Innleidd með reglugerð 873/2012.

- Reglugerð (EB) nr. 1107/2009, um varnarefni fyrir plöntur. Innleidd með reglugerð 544/2015.

- Reglugerð (EB) nr. 2015/2283, um nýfæði. Innleidd með reglugerð 735/2017.

Þessar breytingar varða þá þætti sem snúa að gagnsæi við málsmeðferð við áhættumat í tengslum við umsóknir um leyfi fyrir efnum, erfðabreytt matvæli, nýfæði o.fl. Einnig varðandi áhættukynningu í áhættumatsferlinu.