DIWASS - samevrópskt kerfi fyrir flutning úrgangs - 32025R1290

Í nýrri reglugerð (ESB) 2024/1157 um flutning úrgangs á milli landa, sem ekki hefur enn verið innleidd á Íslandi, er gert ráð fyrir bættri skráningu úrgangsgagna og að tilkynningar um flutning verði afgreiddar á rafrænan og samræmdan hátt. Í 3. málslið 27. greinar reglugerðarinnar er kveðið á um að framkvæmdastjórn ESB útbúi og haldi úti rafrænu skráningarkerfi fyrir flutning úrgangs sem aðildarríki nota annað hvort í gegnum beina sívirka rafræna tengingu (API-tengingu) eða í gegnum vefgátt (GUI). Kerfið sem um ræðir er kallað DIWASS. Það verður innleitt í allri Evrópu þann 21. maí 2026.DIWASS verður notað fyrir flutningstilkynningar, staðfestingar- (e. acknowledgement) og samþykki (e. consent) stjórnvalda, flutningspappíra og til að halda utan um gögn. Allir aðilar sem koma að flutningi úrgangs skrá upplýsingar frá sér inn í kerfið – ekki aðeins stjórnvöld og tilkynnandi heldur einnig flytjandi, úrvinnsluaðili og aðrir aðilar eftir þörfum. Kerfið nær bæði yfir hættulegan úrgang (e. hazardous waste) og úrgang sem ekki er hættulegur (e. green listed waste).Reglugerðin er efnislega mjög tæknileg.Þann 3. febrúar 2026 þarf Ísland að hafa tekið ákvörðun um það hvernig við sem stjórnvöld og hvernig okkar rekstraraðilar munu tengjast við kerfið, þ.e. hvort við ætlum að tengjast því í gegnum vefgátt eða í gegnum sjálfvirka API-tengingu. Þar sem Ísland er ekki með sitt eigið landlæga kerfi liggur beinast við að tengjast í gegnum vefgátt. Ísland gefur út yfirlýsingu um hvernig við munum tengjast við kerfið en þeirri yfirlýsingu má breyta síðar í samræmi við grein 4(2) ef Ísland ákveður að útbúa API-tengingu við DIWASS.Tæknilegar kröfur sem gerðar eru til kerfisins eru birtar í viðaukum við reglugerðina (96 bls).Stjórnvöld og allir aðilar sem meðhöndla þann úrgang sem fluttur er munu hafa aðgang að kerfinu og geta séð upplýsingar um sendingar sem þeir taka þátt í að flytja. Eftirlitsaðilar munu hafa lesaðgang inni í kerfinu.Kafli I (greinar 1-8) fjallar um gildissvið, skilgreiningar, eignarhald á upplýsingum sem settar eru inn í DIWASS, aðgang að kerfinu, hlutverk notenda, notendaskráningu, skráningu rekstraraðila og skráningu yfirvalda.Innskráning og auðkenning fara venjulega fram í gegnum EORI-númer. Þar sem Ísland úthlutar ekki EORI-númerum og mun ekki innleiða regluverk Evrópusambandsins um EORI-númer, þarf að haga innskráningu og notendaauðkenningu með öðrum hætti, til dæmis í gegnum rafræn skilríki eða Stafrænt Ísland. Þó kemur fram í grein 9(2) að þar sem rekstraraðili er skráður með EORI-númer, ætti að nota það sem fyrsta valkost við innskráningu.Kafli II (greinar 9-17) fjallar um tæknilegar kröfur sem gerðar eru til DIWASS og tölvukerfa einstakra ríkja sem eiga að tala við DIWASS. Þar sem Ísland er ekki með sitt eigið kerfi, á þessi kafli takmarkað erindi við Ísland að svo stöddu. Þó er í kaflanum greint frá atriðum eins og hvaða mismunandi hlutverk notendur geta haft í kerfinu og hvernig skrá á nýja notendur.Kafli III (greinar 18-25) fjallar um ýmis praktísk atriði, til dæmis hvaða aðilar hafa aðgang að hvaða gögnum, hversu lengi gögn skulu vera geymd, gagnaöryggismál, gæði gagna, meðferð trúnaðargagna og geymslu persónuupplýsinga.Kafli IV (greinar 26-27) fjallar um aðrar kröfur sem gerðar eru til stjórnvalda annars vegar og framkvæmdastjórnar ESB hins vegar. Stjórnvöld þurfa meðal annars að tilkynna um þá aðila sem teljast fyrirframsamþykktir meðhöndlunaraðilar (e. pre-consented), upplýsa rekstraraðila um hvernig eigi að nota DIWASS, upplýsa framkvæmdastjórnina um hver verði tengiliður Íslands við framkvæmdastjórnina vegna aðgangs að kerfinu og svara spurningum rekstraraðila um kerfið eftir atvikum.Rekstraraðilar skulu vera upplýstir um innihald tilkynningar stjórnvalda til framkvæmdastjórnarinnar um hvernig stjórnvöld hyggjast nota kerfið (sjá grein 26(2) í reglugerðinni og athugasemd við 3. febrúar 2026 undir mikilvægar dagsetningar að neðan).Kafli V inniheldur grein 28 þar sem fjallað er um gildistöku reglugerðarinnar.Mikilvægar dagsetningar:2. júlí 2025 – Reglugerðin var birt af framkvæmdastjórn Evrópusambandsins.3. febrúar 2026 – Aðildarríki skulu hafa tilkynnt framkvæmdastjórninni um hvort þau muni nota kerfið með API-tengingu eða í gegnum vefgátt og hvaða auðkennisnúmer (til dæmis IS + kennitala) verði notuð til að auðkenna rekstraraðila í kerfinu og til innskráningar í kerfið. Flest ríki munu nota EORI-númer til innskráningar en þau eru lítið notuð af stjórnvöldum á Íslandi.14. apríl 2026 – Síðasti dagur til að skila inn virkniprófi fyrir API-tenginu aðildarríkja eigi API-tenging að vera orðin virk 21. maí.20. maí 2026 – Síðasti dagur sem pappírstilkynningar samkvæmt reglugerð 1013/2006 verða staðfestar (e. acknowledged).21. maí 2026 – DIWASS-kerfið verður innleitt í allri Evrópu.3. júní 2026 – Aðildarríki skulu hafa tilkynnt framkvæmdastjórninni um þá úrvinnsluaðila sem stjórnvöld hafa fyrirframsamþykkt samkvæmt grein 14(1) í reglugerð 1013/2006.