Reglugerð (ESB) um samræmdar reglur fyrir markaðssetningu byggingarvara - 32024R3110

Ný CPR felur í sér mjög umfangsmikla endurskoðun á regluverki byggingarvara. Markmið með endurskoðun var annars vegar að bæta virkni innri markaðarins fyrir byggingarvörur og hins vegar að laga regluverkið að auknum kröfum um sjálfbærni, stafræna upplýsingagjöf og tryggja skilvirkara markaðseftirlit. Gildissvið nýrrar CPR er víðtækara en áður og hefur skýrari tengingu við áherslur ESB í umhverfismálum og stafræna varðveislu og skil gagna. Innleiðing hennar mun hafa í för með sér mikil áhrif á stjórnvöld, rekstraraðila, fagaðila í mannvirkja gerð og neytenda.Áherslur ESB á sjálfbærni og hringrásarhagskerfi eru smám saman að koma inn í regluverk allra vöruflokka og raunar inn í regluverk um hráefni og iðnað líka. Með nýrri CPR er einmitt gert ráð fyrir því að kröfur um samræmda upplýsingagjöf muni taka til eiginleika byggingarvara sem snerta umhverfis- og sjálfbærni eiginleika. Ný reglugerð og samhæfðar tækniforskriftir munu að sama skapi vonandi auðvelda endurnýtingu byggingarvara, endurbætur á þeim og endurvinnslu þeirra og efla þannig hringrás í mannvirkjagerð. Hér er um að ræða mikla breytingu frá eldri CPR, þar sem höfuðáhersla var lögð á ramma um hina tæknilegri eiginleika vara og öryggiskröfur. Í nýjum samhæfðum tækniforskriftum undir nýrri CPR verður gert ráð fyrir því að hægt verði að meta og staðfesta nothæfi byggingarvara m.t.t. eiginleika sem samræmast breyttum áherslum. Gera má ráð fyrir því að kröfur sem leiðir af áherslum í umhverfismálum geti bæði komið fram undir merkjum nýrrar CPR og jafnvel annarra gerða sem snerta sérstaklega á sjálfbærnimálum sem þarf þá að vera hægt að taka inn í sk. samræmismat. Samræmismat sem er einmitt skjal sem kemur nýtt inn í gögn sem liggja eiga að baki byggingarvöru skv. nýrri CPR (DoPC í stað DoC).Önnur breyting, sem er einmitt það sem samræmd upplýsingagjöf hvílir á, er innleiðing stafræns vöruvegabréfs (Digital Product Passport, eða DPP). Með slíku vegabréfi er stefnt að því að tryggja að upplýsingar um byggingarvörur, s.s. yfirlýsingar um nothæfi, samræmisyfirlýsingar, tækniskjöl o.fl., verði aðgengilegar á stafrænu formi. Markmiðið er að tryggja eins og kostur er auðvelda upplýsingagjöf í öllum viðskiptum og notkun byggingarvara og styðja jafnframt við markaðseftirlit stjórnvalda. Ný CPR felur einnig í sér verulegar breytingar á þróun samhæfðra tækniforskrifta til framtíðar. Með henni er aukin áhersla lögð á þær sem meginverkfæri reglugerðarinnar með það fyrir augum að auka fyrirsjáanleika regluverksins og bæta framkvæmd þess. Með þessum áherslum reynir ESB að bregðast við töfum sem einkennt hafa gerð staðla undir eldri CPR og framkvæmdastjórn ESB í því augnamiði veitt fleiri úrræði til að tryggja gerð samhæfðra tækniforskrifta og fylgni við þær ef staðlavinna gengur ekki samkvæmt áætlun. Í því samhengi er rétt að geta þess að evrópsk tæknimatsskjöl (EADs) eru, eftir gildistöku gerðarinnar, ekki lengur skilgreind sem samhæfðar tækniforskriftir og verða aðeins gefin út sem grundvöllur að útgáfu tæknimats og löglegrar CE-merkingar ef engin samhæfð tækniforskrift á við um vöruna og sú skilgreining í nýju CPR er þrengri en í þeirri eldri. Rétt er að geta þess m.t.t. upplýsingakrafna sem hvíla munu á miðlægum tengiliðum og vörutengiliðum að vegna breyttrar stöðu tæknimatsskjalana gefur framkvæmdastjórn ESB ekki lengur út lista yfir ný slík skjöl eða breytt skjöl. Það er því mikilvægt fyrir Ísland að tileinka sér annað verklag en hefðbundna innleiðingu slíkra gerða í gegnum EFTA-kanalinn til þess að tryggja upplýsingar um notkun þessara skjala. Skyldur rekstraraðila í aðfangakeðju byggingarvara eru útfærðar með ítarlegri hætti í nýrri CPR en í þeirri eldri. Nýjum rekstraraðilum er einnig bætt við til þess að tryggja að ábyrgð á markaðssetningu byggingarvara sé órofin til þess sem ber að lokum ábyrgð á vali þeirra. Meiri kröfur eru gerðar til varðveislu gagna og aðgengis að upplýsingum sem varða nothæfi byggingarvöru og samræmi hennar við kröfur, þ.m.t. kröfur sem snerta visthönnun og sjálfbærni. Sérstök áhersla er lögð á að upplýsingaflæði milli mismunandi rekstraraðila sé tryggt og betur skjalfest. Verulegar breytingar eru gerðar á sviði markaðseftirlits o.fl. og samskipta milli EES-ríkjanna og framkvæmdastjórnar ESB. Í fyrsta lagi þurfa öll ríki innan EES-svæðisins að tilnefna miðlægan tengilið (e. Single Liaison Point), sem er m.a. samskiptaaðili innan hvers ríkis við framkvæmdastjórnina vegna kvartana sem henni berast í gegnum sérstaka gátt um möguleg brot gegn gerðinni. Slíkur aðili þarf þá líka að miðla upplýsingum frá markaðseftirlitsstjórnvaldi innan síns ríkis til framkvæmdastjórnarinnar, ef markaðseftirlitsstjórnvald telur að markaðssetning byggingarvöru sem er metin í ósamræmi við kröfur gerðarinnar sé ekki bundin við það ríki. Í öðru lagi er sá greinarmunur sem gerður er á ágalla og viðbrögðum markaðseftirlitsstjórnvalda skv. eldri CPR, eftir því hvort um formgalla eða efnisgalla a byggingarvöru er að ræða, gerður að engu. nýju ákvæði 69. gr. er t.a.m. kvaðið á um að ef byggingarvara sé metin í ósamræmi við kröfur reglugerðarinnar, skuli markaðseftirlitsstjórnvöld geta krafið þann rekstraraðila sem setti hana á markað eða gerði hana aðgengilega á markaði um kostnað vegna skjalaskoðunar og prófana, ef hægt er að rökstyðja þann kostnað. Almennt má þá segja að réttarúrræði markaðseftirlitsstjórnvalda séu gerð skýrari og kröfur til rekstraraðila við eftirlit einnig. Í þriðja lagi eru gerðar kröfur á markaðseftirlitsstjórnvöld um að skrá í ICSMS gagnagrunninn upplýsingar um öll mál sem eru talin til stjórnsýslumála hérlendis (þarfnast nánari skoðunar). Á fjögurra ára fresti metur framkvæmdastjórn ESB þessar upplýsingar í tilviki sambandsríkja og skrifar skýrslu um þær og ráðgefandi lágmörk fyrir markaðseftirlitsstjórnvöld m.t.t. tíðni úttekta og eðli og alvarleika viðurlaga sem beitt hefur verið (hér vegast á fælingarmáttur viðurlaga og meðalhófsregla). Rétt er að vekja sérstaka athygli á kröfum sem gerðar eru til ríkja innan EES-svæðisins til upplýsingagjafar. Í fyrsta lagi verða þau að setja á fót upplýsingakerfi eða tölvupóstþjónustu sem dreifir upplýsingum til stjórnvalda innanlands, rekstraraðila sem starfa innan hlutaðeigandi ríkis o.fl. aðila, um allt efni sem máli skiptir fyrir rétta túlkun og beitingu reglna sem fram koma í reglugerðinni eða í afleiddum gerðum. Í kaflanum um markaðseftirlit o.fl. er þá í öðru lagi rétt að nefna að nýjar kröfur um upplýsingamiðlun ríkja og vörutengiliði kalla á nánari greiningu á því hvort og að hvaða marki hlutverk vörutengiliða verði víðtækara en samkvæmt eldri CPR.