32023R0138

Efni og gildissviðFramkvæmdareglugerðin tekur til þeirra gagna sem gildissvið laga um endurnot opinberra upplýsinga, nr. 45/2018, nær til, þ.e. upplýsingar sem eru í vörslum stjórnvalda og almenningur á rétt til aðgangs að, sbr. 1. mgr. 2. gr. laganna.Gögn sem eru vernduð af höfundarétti, trúnaðarupplýsingar, viðskiptaleyndarmál o.fl. falla utan gildissviðs. Sama á við um persónuupplýsingar að mestu leyti, en slík gögn má vinna áfram að því gefnu að kröfur laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsingar, nr. 90/2018, séu uppfylltar.Gagnasöfn með hátt gildi skulu vera aðgengileg án undantekninga og án endurgjalds. Aðildarríki hafa þó heimild til að fresta þessari kröfu í allt að tvö ár fyrir opinbera aðila sem eru skuldbundnir til að afla tekna til að standa undir verulegum hluta kostnaðar við framkvæmd opinberra verkefna, og þar sem ókeypis aðgangur myndi hafa veruleg áhrif á fjárhagsáætlun viðkomandi aðila. Krafa um ókeypis aðgang gildir ekki um bókasöfn, háskólabókasöfn, söfn og skjalasöfn.Gagnasöfnin skulu gerð aðgengileg í samræmi við skilmála leyfanna Creative Commons Public Domain Dedication (CC0) eða Creative Commons BY 4.0, eða sambærileg opin leyfi. Opinberi aðilinn getur krafist þess að vera nafngreindur af endurnotanda.Opinberir aðilar sem falla undir framkvæmdarreglugerðina skulu gera gagnasettin sem tilgreind eru aðgengileg í véllæsilegu formi í gegnum forritaskil (API). Þau skulu einnig vera aðgengileg með magnniðurhali, þar sem kveðið er á um slíkt í viðauka við framkvæmdareglugerðina. Opinberu aðilarnir skulu tilnefna tengilið vegna fyrirspurna um forritaskilinn til þess að tryggja virkni endurnotanna. Það skal koma fram í lýsigögnum fyrir gagnasettin að þau séu skilgreind sem mjög verðmæt gagnasett. Tveimur árum eftir gildistöku framkvæmdarreglugerðarinnar skulu aðildarríki senda skýrslu til framkvæmdastjórnarinnar um þær ráðstafanir sem þau hafa gert til að framfylgja henni. Flokkar mjög verðmætra gagnasettaFramkvæmdareglugerðin nær til tiltekinna gagnasetta í sex þemabundnum flokkum:     1.      Landupplýsingar.     2.      Jarðfjarkönnun og umhverfi (umhverfisgögn).     3.      Veðurfræði.     4.      Hagskýrslur (tölfræðilegar upplýsingar).     5.      Fyrirtæki og eignarhald fyrirtækja.     6.      Hreyfanleiki (samgöngunet).Gagnasett í flokknum landupplýsingar og jarðfjarkönnun og umhverfi byggja að miklu leyti á skilgreiningum INSPIRE-tilskipunarinnar (2007/2/EB). Gagnasett í flokknum hagskýrslur byggja reglugerðum um það efni. Gagnasett í flokknum fyrirtæki og eignarhald fyrirtækja nær til grunnupplýsinga um fyrirtæki í samræmi við tilskipun 2013/34 um árleg reikningsskil, samstæðureikningsskil og tilheyrandi skýrslur tiltekinna tegunda fyrirtækja og tilskipun 2004/109 um samhæfingu krafna um gagnsæi í tengslum við upplýsingar um útgefendur verðbréfa sem skráð eru á skipulegan markað. Nánari kröfur um er að finna í viðauka við framkvæmdareglugerðina.Lagastoð, innleiðing og kostnaðurÁkvæði framkvæmdarreglugerðarinnar verða innleidd samkvæmt orðanna hljóðan í landslög um nýrri reglugerð sem sett verður með vísan til 3. mgr. 9. gr. laga um endurnot opinberra upplýsinga nr. 45/2018, eins og þeim var breytt með lögum nr. 45/2024. Í 2. málsl. 3. mgr. kemur fram að ráðherra skuli setja reglugerð um mjög verðmæt gagnasett, þ.m.t. hvaða opinberu upplýsingar teljist til mjög verðmætra gagnasetta, reglur um snið, lýsigögn, formlega staðla og undanþágur frá birtingu.Við gildistöku framkvæmdareglugerðarinnar skapast skylda fyrir stofnanir til þess að veita aðgengi að tilteknum gagnasettum án endurgjalds, á véllæsilegu sniði, veitt um forritaskil og með magnniðurhali, þar sem það á við. Kostnaðurinn getur falist í launa- og starfsmannakostnaði vegna fjölgunar stöðugilda við innleiðinguna, hvort sem er tímabundið eða til lengri tíma, stofnkostnaði, svo sem vegna tækja- og búnaðarkaupa, öðrum rekstrarkostnaði en launum, svo sem aðkeyptri sérfræðiþjónustu, rekstrarkostnaði eftir að tæki er komið í notkun, hugbúnaði og tölvuvinnslu. Þá getur gildistakan haft í för með sér tekjutap fyrir stofnanir sem hafa haft sértekjur af gagnasettum, sem falla undir skilgreininguna á mjög verðmætum gagnasettum, vegna skyldu til að láta gögn í té án endurgjalds. Áhrif af innleiðingu gerðarinnar á starfsemi ýmissa stofnana hafa verið kynnt fyrir viðkomandi fagráðuneytum, þ.e. forsætisráðuneyti, fjármála- og efnahagsráðuneyti, atvinnuvegaráðuneyti (þá menningar- og viðskiptaráðuneyti) og umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti. Fagráðuneytin hafa sammælst um að beinum kostnaði og hugsanlegu beinu tekjutapi verði fundinn staður innan fjárhagsramma þeirra ráðuneyta og stofnana sem hafa aðkomu að málinu. Fyrir liggur að stofnanir eru misjafnlega í stakk búnar til að takast á við framangreindar breytingar og skýrist það að miklu leyti af uppsafnaðri þörf fyrir endurnýjun búnaðar og uppfærslu á högun gagna. Innleiðingin verður áskorun fyrir þær stofnanir án þess að komi til viðbótarútgjalda á komandi árum. Ráðuneytin munu leitast við að gera grein fyrir slíkri þörf í tengslum við vinnu við gerð fjármálaáætlunar og fjárlaga. Aðgengi að gagnasettum í þemabundnu flokkunum landupplýsingar, jarðfjarkönnun og umhverfi og hreyfanleiki falla að miklu leyti undir skyldur samkvæmt INSPIRE tilskipuninni og fela því ekki í sér mikinn kostnað umfram þann sem leiðir af þeirri gerð. Ekki verður því um að ræða verulegan missi sértekna þar sem stór hluti upplýsinganna hefur verið aðgengilegur án endurgjalds. Hvað varðar veðurfræðigögn þá er hluti gagnanna þegar aðgengilegur í gegnum forritaskil. Þar sem veðurfræðigögn eru fyrirferðarmikil gæti skapast þörf fyrir fjárfestingu í slíkum innviðum. Í þemabundna flokknum hagskýrslur má búast við að meginkostnaðurinn tengist gerð forritaskila.Tap á sértekjum kemur helst til skoðunar vegna gagnasetta sem falla undir þemabundna flokkinn fyrirtæki og eignarhald fyrirtækja. Ársreikningaskrá og fyrirtækjaskrá hafa haft sértekjur af veitingu slíkra upplýsinga.