32022R0868

Efni og gildissviðReglugerðin er hluti af sýn framkvæmdastjórnar ESB, sem fram kemur í Evrópsku gagnaáætluninni, um sameiginlegt evrópskt gagnasvæði, þ.e. innri gagnamarkað þar sem hægt er að nota gögn óháð því hvar á innra markaðnum þau séu geymd, sem er m.a. lykilatriði fyrir hraða þróun gervigreindartækni. Hún tekur til endurnota tiltekinna flokka gagna sem eru í vörslu hins opinbera, en skapar ekki sjálfstæða skyldu til að heimila endurnot gagna. Þá hefur hún að geyma reglur um gagna milliliði og gagnavild. Í seinni hluta reglugerðarinnar er að finna reglur um Evrópska gagnanýsköpunarráðið, lögbær yfirvöld til að framfylgja regluverkinu og viðurlög við brotum, ásamt reglum um flutning gagna til landa utan ESB.Reglugerðin setur samræmdar reglur um gögn en breytir einnig reglugerð (ESB) 2018/1724 um að koma á sameiginlegri stafrænni gátt til að veita aðgang að upplýsingum, málsmeðferðarreglum og aðstoð og þjónustu til lausnar á vandamálum (miðlæg evrópsk þjónustugátt), sem er á ábyrgð FJR. Endurnot tiltekinna flokka gagna sem eru í vörslu hins opinberaOpinberir aðilar hafa yfir að ráða miklu magni verndaðra gagna (s.s. viðskiptaleyndarmál, persónuupplýsingar eða hugverk) sem ekki er hægt að nota sem opin gögn en sem hægt væri að endurnota samkvæmt sértækum reglum ESB eða landsbundnum reglum. Skilyrði um endurnot skulu m.a. vera án mismununar, gagnsæ, rökstudd og gerð aðgengileg öllum.Gögn sem reglugerðin tekur tilÁkvæði reglugerðarinnar gilda um gögn sem eru í vörslu opinberra aðila og njóta verndar á grundvelli viðskiptaleyndar, trúnaðarkvaðar í hagskýrslum, verndar hugverkaréttinda þriðju aðila eða verndar persónupplýsingalaga, að svo miklu leyti sem slík gögn falla utan gildissviðs tilskipunar (ESB) 2019/1024 um opin gögn og endurnotkun upplýsinga frá hinu opinbera. Tiltekin gögn eru undanþegin reglugerðinni, s.s. gögn sem eru í vörslu útvarpsrekanda í almannaþágu, menningarstofnana og menntastofnana.Skilyrði fyrir endurnotkunOpinberir aðilar skulu tryggja að eðli gagna sem vernduð gögn sé varðveitt, þrátt fyrir endurnot. Þeir geta kveðið á um að aðgangur að gögnum sé háður eftirfarandi skilyrðum:-      að endurnot séu aðeins heimiluð hafi gögn verið gerð nafnlaus, þegar um persónuupplýsingar er að ræða, og að gögnunum hafi verið breytt, þau hópuð eða meðhöndluð með annarri aðferð til að hindra rekjanleika, ef um er að ræða upplýsinga sem viðskiptaleynd hvílir á.-      að aðgangur að gögnum og endurnot á þeim fari fram í öruggu vinnsluumhverfi sem opinberi aðilinn lætur í té eða stjórnar.-      að aðgangur að gögnum og endurnot á þeim fari fram í húsnæðinu þar sem örugga vinnsluumhverfið er staðsett og í samræmi við stranga öryggisstaðla ef ekki er unnt að heimila fjaraðgang án þess að stofna réttindum og hagsmunum þriðju aðila í hættu.-      Að endurnotandinn virði trúnaðarskyldu, ef ekki gilda sérstakar verndarráðstafanir varðandi þær í lögum.Skilyrðin skulu vera án mismununar, gagnsæ og rökstudd á hlutlægan hátt.Gjöld og bann við einkanytjafyrirkomulagiGjöld fyrir endurnot skulu vera gagnsæ, án mismununar og rökstudd á hlutlægan hátt. Opinberir aðilar sem heimila endurnot geta beitt lækkuðum eða engum gjöldum, t.d. fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki, sprotafyrirtæki og menntastofnanir.Lagt er bann við samningum sem veita einkarétt á endurnotum á gögnum í vörslu opinberra aðila vegna þeirra gagna sem eiga undir reglugerðina, nema að því marki sem slíkir samningar eru nauðsynlegir til þess að veita megi þjónustu eða afhenda vöru í almannaþágu sem væri að öðrum kosti ekki mögulegt.Þar til bærir aðilar (e. competent bodies)Aðildarríki tilnefna einn eða fleiri þar til bæra aðila sem aðstoða opinbera aðila við að veita eða synja um aðgang til endurnota á þeim flokkum gagna sem reglugerðin tekur til. Aðstoðin getur falist í því að veita leiðsögn og tæknilegan stuðning, gera tiltækt öruggt vinnsluumhverfi til að veita aðgang og tryggja gagnavinnslu á þann hátt að leynd, trúnaður, heilleiki og aðgengi að upplýsingum í gögnunum séu tryggt á skilvirkan hátt.Miðlæg upplýsingagáttTil að tryggja að hægt sé að finna gögn verða aðildarríki ESB að tryggja að allar viðeigandi upplýsingar um skilyrði fyrir endurnot og um gjöld séu aðgengilegar og aðgengilegar í gegnum einn upplýsingastað. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins mun síðan samkeyra þessar upplýsingar á data.europa.eu. GagnamilligönguþjónustaÍ reglugerðinni eru settar reglur um þá sem veita gagnamilligönguþjónustu, sem eru hlutlausir þriðju aðilar sem tengja einstaklinga og fyrirtæki sem geyma gögn við aðra sem vilja nota gögnin. Skilyrðin fyrir því að veita slíka þjónustu miða að því að tryggja að slíkir aðilar séu traustir skipuleggjendur gagnamilligöngu.Þeir sem veita gagnamiðlunarþjónustu skulu:-      uppfylla strangar kröfur til að tryggja hlutleysi og forðast hagsmunaárekstra,-      hafa þjónustuna aðgreinda frá annarri þjónustu,-      hafa verðskilmála óháða því hvort hugsanlegur eigandi gagna eða notandi gagna nýtir sér aðra þjónustu, og-      vera skráðir hjá lögbæru yfirvaldi. GagnavildGagnavild er þegar einstaklingar og fyrirtæki veita samþykki sitt eða leyfi til að gera gögnin, sem þau búa til, aðgengileg til notkunar í þágu almennings, af fúsum og frjálsum vilja og án endurgjalds. Slík gögn hafa gríðarlega möguleika til að efla rannsóknir og þróa betri vörur og þjónustu, m.a. á sviði heilbrigðismála, loftslagsaðgerða og samgangna. Aðildarríki geta þróað landsbundnar stefnur til að hvetja til gagnavildar og aðili sem stundar slíkt getur sótt um að vera skráður sem „gagnavildarstofnun sem er viðurkennd í Sambandinu“. Framkvæmdastjórnin mun halda skrá yfir þessar stofnanir á vettvangi Evrópusambandsins en lögbær yfirvöld halda jafnframt landsskrár. Lögbær yfirvöldÍ V. kafla reglugerðarinnar er fjallað um lögbær yfirvöld og málsmeðferðarákvæði. Lögbær yfirvöld á sviði gagnamilligönguþjónustu og lögbær yfirvöld sem annast skráningu gagnavildarstofnana geta verið sama stofnunin. Lögbær yfirvöld skulu vera óháð veitendum slíkrar þjónustu. Lögbær yfirvöld hafa eftirlit og umsjón með því að veitendur gagnamilligönguþjónustu og að viðurkenndar gagnavildarstofnanir uppfylli kröfur reglugerðarinnar. Þau hafa umsjón með skráningu og eftirliti og geta beitt fjárhagslegum viðurlögum. Lögbær yfirvöld skulu halda opinbera landsskrá yfir viðurkenndar gagnavildarstofnanir og skulu veita framkvæmdastjórninni og öðrum lögbærum yfirvöldum innan EES á þessu sviði upplýsingar.Einstaklingar og lögaðilar hafa rétt á að leggja fram kvörtun í tengslum við mál sem falla undir gildissvið reglugerðarinnar. Lögbæra yfirvaldið þarf að upplýsa kvörtunaðila um framvindu málsmeðferðar, þá ákvörðun sem er tekin og skilvirk réttarúrræði. Evrópska gagnanýsköpunarráðið (EDIB)Framkvæmdastjórnin hefur komið á fót EDIB (e. European Data Innovation Board) á grundvelli reglugerðarinnar. Meðal verkefna hennar er að veita framkvæmdastjórninni ráðgjöf og aðstoð við þróun samræmdra starfsvenja lögbærra yfirvalda m.a. við úrvinnslu beiðna um endurnotkun gagna, þróa samræmdar aðferðir lögbærra yfirvalda við að framfylgja kröfum sem gilda um veitendur þjónustunnar og auka rekstarsamhæfni gagnamilliliða.Í EDIB eru fulltrúar frá lögbærum yfirvöldum skv. reglugerðinni, Evrópska persónuverndarráðsins, Evrópsku persónuverndarstofnunarinnar, Netöryggisstofnunar ESB (ECCC), framkvæmdastjórnarinnar og sendifulltrúi lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Gagnaflutningur til landa utan ESBÞar sem ópersónuleg gögn geta haft töluvert efnahagslegt gildi, kveður reglugerðin á um verndarráðstafanir til að vernda slík gögn gegn ólögmætum aðgangi yfirvalda landa utan ESB.Endurnotandi sem hyggst flytja verndaðar, ópersónulegar upplýsingar til lands utan ESB þarf því að fylgja sérstökum reglum sem settar eru með reglugerðinni til að tryggja að upplýsingarnar séu verndaðar með sama hætti þrátt fyrir flutninginn. ViðurlögAðildarríki skulu setja reglur um viðurlög við brotum gegn skyldum varðandi:-      miðlun ópersónulegra upplýsinga til þriðju landa,-      tilkynningarskyldu veitanda gagnamilligönguþjónustu og veitingu slíkrar þjónustu, og-      skilyrðum fyrir skráningu sem viðurkennd gagnavildarstofnun. Lagastoð, innleiðing og kostnaðurLagabreytingu þarf til að innleiða reglugerðina í landslög, annað hvort með því að setja sérlög um innleiðingu gerðarinnar eða innleiða hana í gildandi lög, og kemur þá helst til greina að innleiða ákvæðin í lög um endurnot opinberra upplýsinga, nr. 45/2018. Ekki hefur verið tekin ákvörðun um hvor leið verður farin. Einhver kostnaður verður af innleiðingu reglugerðarinnar í formi stöðugilda hjá lögbærum yfirvöldum og stofnunum sem aðstoða opinbera aðila við veita aðgang til endurnota á vernduðum gögnum. Ekki er búið að taka afstöðu til hvaða stofnanir taka við hlutverkum samkvæmt reglugerðinni. Þá getur skapast kostnaður við þróun tæknilegra lausna vegna endurnota. Til lengri tíma litið gæti innleiðing reglugerðarinnar haft jákvæð efnahagsleg áhrif með því að stuðla að nýsköpun, bæta aðgengi að gögnum fyrir rannsóknir og fyrirtæki og efla íslenskt gagnahagkerfi.