32026R1738

 Greining Umhverfisstofnunar nær yfir kafla 1 (samhengi) og 3 (áhrifamat). Greining Umhverfisstofnunar nær ekki yfir kafla 2 (lagagrundvöllur) og 4 (fjármál). Aðrir kaflar eru greindir að hluta.Reglugerðin hefur fimm markmið:1. Að stuðla að hringrásarhönnun ökutækja.
2. Að endurunnin hráefni (plast, stál, þýðingarmikil hráefni og ál) séu notuð í meiri mæli í ökutæki.
3. Að efla endurnotkun og endurvinnslu hráefna frá úr sér gengnum ökutækjum.
4. Að úr sér gengin ökutæki skili sér betur til endurvinnslu.
5. Að skipta kostnaði við meðhöndlun úr sér genginna ökutækja sanngjarnt.Fleiri flokkar ökutækja eru teknir inn í þessa reglugerð miðað við þá sem er í gildi núna. Flutningabílar, hópbifreiðar og mótorhjól falla undir þessa reglugerð en féllu ekki undir þá gömlu.Í reglugerðinni er lagt til að kerfi framlengdrar framleiðendaábyrgðar nái til ökutækja þvert á landamæri Evrópu. BakgrunnurReglugerðardrögin eru í takt við stefnur Evrópu EU Green Deal og Towards Zero Pollution for Air, Water and Soil. Drögin beina einnig sjónum að mikilvægi þýðingarmikilla hráefna (e. Critical raw materials) sem hafa efnahagslegt, þjóðaröryggislegt og umhverfislegt mikilvægi fyrir evrópska efnahagssvæðið. Eftir því sem bílafloti Evrópu rafvæðist verður sífellt meiri þörf fyrir þýðingarmikil hráefni og önnur hráefni sem notuð eru í verulegum mæli í ökutækjaframleiðslu í Evrópu, t.d. stál, plast, ál, kopar, gúmmí og gler. Umhverfisáhrif af ökutækjaframleiðslu verða að miklu leyti vegna hráefnanotkunar. Sífellt flóknari innihaldsefni í ökutækjum, eins og samsett efni, geta valdið áskorunum við endurnotkun, endurvinnslu og endurnýtingu ökutækja.Fyrra regluverki um rafbíla, tilskipun 2000/53/EC, hefur ekki verið viðhaldið nægilega með uppfærslum og nær ekki nógu vel utan um afdrif ökutækja við enda notkunartíma. Tilskipun 2005/64/EC um markaðssetningu ökutækja inniheldur sömu markmið og tilskipun 200/53/EC. Báðar tilskipanir falla úr gildi með setningu þessarar reglugerðar sem mun færa regluverk um ökutæki í átt að hringrásarhagkerfishugsun með því að bæta virkni samevrópska markaðarins, draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum frá ökutækjaframleiðslu og styðja við betri úrvinnslu ökutækja.Drögin tengjast reglugerð (EU) 2018/858 um eftirlit með ökutækjamarkaði þannig að sett verða viðmið um hringrásarhönnun ökutækja. Drögin tengjast einnig væntanlegri reglugerð um rafhlöður og um visthönnun vara. Drögin eru í takt við stenumörkun ESB í loftslagsmálum, markmið um kolefnishlutleysi árið 2050 og Fit for 55 markmiðið. Drögin eru í takt við fyrri stefnumörkun ESB eins og sértæk viðmið um CO2-útblástur frá ökutækjum, Euro 7 staðalinn fyrir ný ökutæki, endurskoðun þriggja tilskipana í Roadworthiness-pakkanum og setningu laga um þýðingarmikil hráefni.Ex-post áskoranir og samráðHönnun og framleiðsla nýrra ökutækja styður ekki við markmið í loftslagsmálum, hreinleika lofts og hringrásarhagkerfi.Meðhöndlun úr sér genginna ökutækja er ekki eins góð og hún gæti raunhæft verið til að viðhalda efnisgæðum og þeim verðmætum sem felast í hráefnunum.Stór hluti úr sér genginna ökutækja skila sér ekki til meðhöndlunar í Evrópu heldur stuðla að mengun í þriðju ríkjum.Engin samræmd stefnuvið eru í gildi um hringrásarhönnun ökutækja (fyrir utan tilskipun 2000/53/EC) en þar felast tækifæri til að ná markmiðum EU-Green Deal.Í samráðsferlinu fagnaði endurvinnslugeirinn skilyrðum um hringrásarhönnun reglugerðardraganna, og vildu jafnvel ganga lengra í kröfunum. Almennt var mikil samstaða um markmið um að auka endurnotkun og endurvinnslu ökutækja og bílaparta en endurvinnsluaðilar höfðu þó áhyggjur af því að slík meðhöndlun yrði kostnaðarsöm. Nokkur ágreiningur var milli framleiðenda og endurvinnsluaðila varðandi hvort innleiða ætti framlengda framleiðendaábyrgð á ökutæki og snerist sá ágreiningur um hvort úrvinnsla ökutækja samkvæmt regluverkinu yrði fjárhagslega sjálfbær eða ekki.Stefnan í drögunum er sett á að hanna ökutæki í samræmi við markmið hringrásarhagkerfisins, t.d. með því að birta auðskiljanlegar leiðbeiningar um hvernig á að sundurhluta og endurvinna úr sér gengin ökutæki, hvernig endurheimta megi þýðingarmikil hráefni úr ökutækjum, að reikna út fræðilega endurvinnslugetu og endurnýtingargetu nýframleiddra ökutækja (þ.e. hversu mikið er hægt að endurvinna og endurnýta af innihaldi ökutækjanna) og að auðvelda rakningu notaðra ökutækja og bílaparta. Ný ökutæki ættu að innihalda að lágmarki 25% af endurunnu plasti árið 2030 sem endurvinna má síðar í lokaðri hringrás. Sett verður svipað markmið um endurvinnslu stáls. Farið verður betur með ökutækjaúrgang og endurheimt hráefna verði auðvelduð og aukin. Fjárhagslegir og skipulagslegir hvatar til bættrar meðferðar úr sér genginna ökutækja verði auknir. Regluverkið nær sömuleiðis til fleiri gerða ökutækja en núgildandi regluverk.Efnahagslegt umfang ávinningsins af reglugerðinni er metið sem 2,8 milljarðar evra í gegnum forðaða kolefnislosun, 5,4 milljón tonn af hráefnum (aðallega plasti, stáli, áli og kopar) fá aukið verðgildi eða sparast og 350 tonn af þýðingarmiklum segulmálmum munu safnast árið 2035. Reglugerðin hefur mælanleg áhrif á heimsmarkmið 9 (nýsköpun og uppbygging), 12 (ábyrg neysla og framleiðsla) og 13 (aðgerðir í loftslagsmálum). Kostnaðaraukning við framleiðslu hvers ökutækis er metinn á 66 evrur árið 2035. Reglugerðin mun skapa 22.100 störf. Reglugerðin færir ökutækjaframleiðslu í átt að sjálfbærni og eflir sjálfstæði Evrópu hvað varðar innflutning á hráefnum.Umfjöllun um einstaka kafla reglugerðardragannaAð neðan er umfjöllun um kafla reglugerðardraganna og stuttleg umfjöllun um helstu greinar sem koma til að með að skipta verulegu máli. Rýni var takmörkuð en fór fram á þeim köflum sem snúa að starfssviði Umhverfisstofnunar og því voru ekki allir kaflar rýndir. Tekið er fram í umfjöllun um kafla ef þeir hlutu ekki rýni Umhverfisstofnunar.Kafli I fjallar um almenn ákvæði. Þar er m.a. fjallað um hvaða ökutæki heyra undir hvern hluta reglugerðarinnar (grein 2).Kafli II fjallar um hönnunarkröfur ökutækja svo þær falli að áherslum hringrásarhagkerfisins, til dæmis endurnotkun, endurvinnslu og endurnýtingu ökutækja (grein 4), takmörkun á notkun eiturefna (grein 5), töluleg markmið um endurvinnslu hráefna (grein 6) og kvaðir á endurvinnsluaðila (grein 7) (ekki rýnt af Umhverfisstofnun).Kafli III fjallar um upplýsingagjöf framleiðenda, til dæmis upplýsingar um hlutfall endurvinnsluefna (grein 10), leiðbeiningar um hvernig taka eigi úr sér gengin ökutæki í sundur á réttan hátt til að hámarka nýtingu varahluta og hráefna (grein 11) og um rafræna rakningu varahluta (grein 13) (ekki rýnt af Umhverfisstofnun).Kafli IV fjallar um hvernig meðhöndla eigi úr sér gengin ökutæki. Fyrst er fjallað um hvernig lögunum sé framfylgt og réttbært yfirvald með framlengdri framleiðendaábyrgð ökutækja (grein 14) og leyfisveitingaferli (grein 15). Heill undirkafli fjallar um framlengda framleiðendaábyrgð ökutækja (grein 16-22). Síðan er fjallað er um söfnun úr sér genginna ökutækja (grein 23-26) og hvaða kröfur gilda um úrvinnslu þeirra (grein 27-36).Kafli V fjallar um útflutning úr sér genginna ökutækja.Kafli VI fjallar um eftirfylgni með lögunum, til dæmis um eftirlit (grein 46) og gagnaskil til framkvæmdastjórnarinnar (grein 49) (ekki rýnt af Umhverfisstofnun).Kafli VII er staðlaður kafli (ekki rýnt af Umhverfisstofnun).Kafli VIII inniheldur viðbætur við reglugerð (EU) 2019/1020 og reglugerð (EU) 2018/858. Þetta þarf að skoða vel og innleiða þarf breytingar á þessum reglugerðum í íslenskt regluverk von bráðar.Kafli IX er staðlaður kafli um endurskoðun reglugerðarinnar og innleiðingu hennar (ekki rýnt af Umhverfisstofnun).Gerðin á jafnframt undir innviðaráðuneytið en að litlum hluta. Gerðar eru kröfur til bifreiðaframleiðenda um gerð og búnað ökutækja, skil á skjölum og svo framvegist. Áhrif af þessu hér á landi eingöngu óbein. Kostnaður vegna þessa óverulegur.