Tillaga Evrópuþingsins- og ráðsins að reglugerð um að flýta umhverfismati COM/2025/984. - COM(2025) 984

Tillagan á við um skjótari meðferð við ákvörðun um matsskyldu og umhverfismatsferlið í heild. Hún kveður m.a. á um flýtimeðferð ákveðinna framkvæmda og skemmri tímafresti. Hér eru athugasemdir stofnunarinnar settar fram.  Á Íslandi tengjast ferlar umhverfismats og leyfisveitinga á ákveðinn hátt á milli tveggja stofnana, Húsnæðis- mannvirkja- og skipulagsstofnun (HMS) og Umhverfis- og orkustofnun (UOS).  Ákveðnar framkvæmdir eru matsskyldar samkvæmt lögum, en um aðrar eru teknar ákvarðanir um hjá HMS. Framkvæmdaraðili leggur þá fram matsáætlun til HMS sem fer yfir hana og samþykkir til kynningar þegar áætlun er fullnægjandi. Umsagna er leitað um matsáætlun, m.a. frá UOS, áður en álit um matsáætlunina er lagt fram. Í kjölfarið vinnur framkvæmdaraðili umhverfismatsskýrslu og leggur hana fram ásamt því að óska eftir leyfi fyrir framkvæmdinni hjá UOS. HMS gefur í kjölfarið út álit sitt á umhverfismatsskýrslunni. Í framhaldinu vinnur UOS að leyfisveitingu og tekur afstöðu til álits HMS. Eftir atvikum lýkur ferlinu hjá UOS með kynningu á tillögu að leyfi og síðan útgáfu leyfis. Stofnanirnar tvær koma því báðar að ferli umhverfismats á sinn hátt.  Tilgangur þess að vinna og leggja fram skýrslu um mat á umhverfisáhrifum er sá að framkvæmdaraðili fái útgefið leyfi til tiltekinna framkvæmda. Efni tillögunnar hefur þannig áhrif á leyfisveitingaferli UOS í heild, enda þótt ekki sé fjallað um leyfisveitingar í tillögunni. UOS telur að nauðsynlegt sé að huga að þessum hluta ferlisins til þess að tryggja skýrleika á öllum stigum, enda sé það framkvæmdaraðila í hag. UOS telur nauðsynlegt að fara í nákvæma rýni á öllum þeim lögum og reglugerðum sem varða bæði umhverfismat og leyfisveitingar, áður en tillaga sem þessi næði fram að ganga. Hvað varðar málsmeðferðartíma er það sama að segja. UOS telur það af hinu góða að hæfilegir tímafrestir séu settir á hverju stigi málsins. Hins vegar er nauðsynlegt að hafa allar hliðar ferlisins í huga, bæði frá sjónarhóli framkvæmdaraðila og stjórnvaldsins. Yrði tillagan samþykkt gæti áhrifin orðið þau að mismunandi málsmeðferðarfrestir myndu skapast milli stofnana, eða að ákveðin skilyrði hjá UOS samræmdust ekki við ný ákvæði um umhverfismat.  UOS telur að yrðu sett ákvæði um forgangsmál í gegnum umhverfismat, gr. 7(1)(d) hefði það bein áhrif á leyfisveitingaferli. Það hefði áhrif á vinnuálag og þjónustu UOS gagnvart bæði forgangsaðilum sem og öðrum þeim umsækjendum með mál sem ekki falla í forgangsflokk. Tekið er undir athugasemdir HMS að þessu leyti.  Í tillögunni er lagt til að komi til breytinga eða stækkana á framkvæmd skuli þær aðeins háðar umhverfismati ef um er að ræða stórframkvæmdir sem feli í sér svipaða eða meiri áhættu en framkvæmdin hafði í upphafi, gr. 5(1). Yrði þetta samþykkt yrði leyfisveitingaferli í kjölfarið óskýrt. Ávallt er leitast eftir því að hafa málsmeðferð leyfisveitinga skýra og málsmeðferðartímann eins skamman og unnt er. Það er til stöðugrar skoðunar að finna leiðir til að einfalda og samræma feril matsskylduákvörðunar, umhverfismats og leyfisveitinga og á hvaða stöðum í ferlinu það væri hægt, enda gagnast skýrir verkferlar og samskipti öllum sem að málunum koma. UOS telur engu að síður að hafa verði í huga að setning ákvæða um skemmri tímafresti og ákveðins verklags leiðir ekki endilega til skjótari málsmeðferðartíma eða einföldunar málsmeðferðar að lokum. Þá er einnig tekið undir athugasemd HMS um gr. 7(1)(d), um að það að málsmeðferðarfrestur sé styttur og að lokað sé á gagnaöflun snemma í ferlinu leiðir ekki sjálfkrafa til meiri gæða á málsmeðferðinni. Hvað varðar það sérstaklega að lokað sé á gagnaöflun snemma í ferlinu gæti komið niður á gæðum umhverfismats, sem myndi koma niður á gæðum vinnu við leyfisveitingu framkvæmdar. UOS sem leyfisveitandi þyrfti mögulega að afla frekari gagna sem hefðu þá ekki verið metin sérstaklega af HMS sem hluti af áliti um umhverfismat.  UOS bendir á að það getur ekki verið almenningi, framkvæmdaraðila né stjórnvöldum í hag að gagnaöflun, tímalínur og frestir yrðu óljósir eftir breytingar sökum þess að bæði ferli hafi ekki verið rýnd samhliða. UOS telur að breytingar á lögum, reglugerðum og leyfisveitingaferli í heild yrðu nauðsynlegar ef tillagan nær fram að ganga, t.d. á lögum um umhverfismat framkvæmda og áætlana nr. 111/2021, lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir nr. 7/1998, lögum um stjórn vatnamála nr. 36/2011 og reglugerðum settum samkvæmt þeim.  UOS telur að breytingar á leyfisveitingaferli í kjölfar samþykktar tillögunnar yrðu gerðar á grundvelli umhverfismatsferlis eingöngu, en ekki sérstakri rýni á sjálfu leyfisveitingaferlinu, sem stofnunin telur ekki æskilegt.  Ekki eru settar fram athugasemdir við einstaka greinar tillögunnar á þessu stigi.